Stikstofdoelen haalbaar door gerichte inkoop van 5.000 boeren: rapport

By Jernst van Waal

Het kabinet kan zijn stikstofdoelen halen met de helft van het geld dat opzij wordt gezet om de crisis aan te pakken. Door voor 13 miljard euro 5.000 boeren die de meeste stikstof uitstoten en dicht bij kwetsbare natuurgebieden zijn uit te kopen, kan het kabinet deze crisis in één klap oplossen, meldt NRC op basis van interne documenten van het ministerie van Financiën.

Financiële ambtenaren en collega’s van het ministerie van Landbouw berekenden hoe ze boerderijen konden opkopen om de stikstofcrisis het meest efficiënt op te lossen. Ze keken eerst naar veehouderijen die de meeste stikstof uitstoten en waarvan de dieren het minste geld kosten.

Volgens de berekeningen kan Nederland zijn stikstofdoel – dat in 2030 74 procent van de kwetsbare Nederlandse natuur niet kan verslechteren door stikstofuitstoot – halen door de 10 procent grootste uitstoters uit de landbouw te kopen, zo’n 5.000 boerderijen. Dan hoeven de andere agrarische bedrijven niets aan te passen.

Als dit plan van het ministerie van Financiën werkelijkheid wordt, zou de pluimveesector het hardst worden getroffen en de helft van zijn bedrijven verliezen door overnames door de overheid. Een kwart van de varkensbedrijven zou worden opgekocht. Weinig melkveebedrijven worden getroffen omdat de aanschaf ervan relatief duur is omdat ze veel grond bezitten.

Volgens de berekeningen van het ministerie zou het uitkopen van bedrijven in de buurt van kwetsbare natuurgebieden in Gelderland de stikstofuitstoot zeer effectief verminderen. Maar dat betekent dat “de landbouw in grote delen van de Gelderse Vallei volledig is uitgekocht”. Ook zou er in Oost-Brabant weinig ruimte zijn voor landbouw.

Als de regering ervoor kiest om de herstructureringspijn over de hele landbouwsector te spreiden, zal ze 27 andere boerderijen moeten kopen voor elk van de 5.000 grootste uitstoters die niet zijn uitgekocht. Dat betekent dat elk van de 10 procent grootste uitstoters 27 keer meer stikstof uitstoot dan een gemiddeld landbouwbedrijf.

Of dergelijke overnames ooit zullen gebeuren, valt nog te bezien. Gedwongen buyouts zijn een uiterst gevoelig onderwerp in Nederland, waarvan alleen de hint van de zaak bekend is om verontwaardiging en protesten bij boeren te veroorzaken.

Volgens NRC hebben andere pogingen om boeren vrijwillig uit te kopen alleen maar bewezen hoe moeilijk het is. Een afkoopregeling voor varkenshouders had 430 boeren die zich hadden aangemeld, maar slechts 278 stopten uiteindelijk met boeren. En de stikstofreductie was tweederde lager dan verwacht. Slechts een handvol boeren toonde interesse in een in november 2020 gelanceerde overheidsregeling om boeren die veel stikstof uitstoten in de buurt van natuurgebieden uit te kopen. En geen enkele boer stopt met zijn bedrijf in de stikstofhotspots Noord-Brabant en Gelderland.

Een woordvoerder van het ministerie van Financiën bevestigde aan NRC dat haar functionarissen aan deze cijfers werken. Hij benadrukte dat het nog steeds een werk in uitvoering is en dat de definitieve versie rond de zomer zal worden gepubliceerd.