Duizenden geheime MH17-tapes geven inzicht in de situatie voor, tijdens en na de ramp

By Jernst van Waal

Een van de hoofdverdachten in het MH17-proces wist urenlang niet dat de separatisten in Oost-Oekraïne een Boeing hadden neergehaald. Dat blijkt uit afgeluisterde telefoongesprekken van een van de hoofdverdachten in het onderzoek, Sergei Dubinsky.

Televisieprogramma Nieuwsuur is eigenaar van deze geluidsbanden en analyseert het materiaal. In totaal gaat het om duizenden telefoongesprekken die Dubinsky voerde in de maanden juli en augustus 2014: voor, tijdens en na de ramp met vlucht MH17. Ze geven een gedetailleerd beeld van de rauwe realiteit van de oorlog in Oost-Oekraïne.

Dubinsky stond tijdens de ramp aan het hoofd van een spionage- en verkenningseenheid. Dat Dubinski en zijn handlangers niet wisten wat er was neergeschoten, maakt volgens het OM niet uit voor de beschuldiging. ‘Ze maken zich schuldig aan het neerstorten van een vliegtuig en het vermoorden van de inzittenden.’ Intentie hoeft hiervoor volgens het OM niet te worden bewezen.

Volgens het Joint Investigation Team (JIT) zijn de banden authentiek. Ze werden opgenomen door de Oekraïense geheime dienst. Twaalf gesprekken zijn al openbaar gemaakt door het internationale team dat de oorzaak van de ramp onderzoekt. Ook de duizenden telefoontjes zijn in handen van het Openbaar Ministerie.

De banden laten ook zien dat de invloed van Rusland op de separatisten vanaf begin juli 2014 toenam. Moskou was betrokken bij strategische militaire beslissingen. ‘Er is vandaag iemand uit Moskou gekomen. Het ziet ernaar uit dat de hele politieke top zal worden vervangen’, zei iemand begin juli tegen Dubinsky.

Vanaf die maand beschikken de pro-Russische separatisten over communicatiemiddelen die niet te horen zijn. “Ze gaan via de FSB (de Russische geheime dienst), via Moskou”, zegt Dubinsky. De separatisten wisten dat ze konden worden afgeluisterd en ontmoetten elkaar daarom vaak persoonlijk. Als dat niet werkt, nemen ze de telefoon op.

De dag van de ramp

In een gesprek op 17 juli, de dag van de ramp, meldt Dubinsky dat hij direct contact heeft gehad met Moskou. Zijn commandant Igor Girkin zou ook met Moskou hebben gesproken “tot op het hoogste niveau”.

Diezelfde dag praat Dubinsky veel over de Buk-raket die uiteindelijk de MH17 neerhaalt. Het wapen was zogenaamd nodig om iets te doen tegen de aanvallen van de jagers van de Oekraïense luchtmacht in de strijd rond de grensplaats Marinovka.

Om 16.20 uur verdwijnt vlucht MH17 van Malaysia Airlines met 298 passagiers van de radar. Onder de omgekomen passagiers waren 196 Nederlanders.

Nasleep

Minder dan een half uur na het neerhalen van vlucht MH17 hoort Dubinsky van zijn handlangers dat ze een Oekraïens jachtvliegtuig hebben neergehaald. Het duurt dan bijna twee uur voordat Dubinski ontdekt dat er op dat moment een Boeing is neergehaald.

Als Dubinsky om opheldering vraagt, veranderen zijn mensen hun verhaal. Ze herhalen dat ze het gevechtsvliegtuig van een tegenstander hebben neergeschoten, maar pas nadat dat vliegtuig de Boeing had neergehaald.

Vlucht MH17 werd aldus volgens de mannen van Dubinski neergehaald door een Oekraïens jachtvliegtuig. Die theorie vormt ook de basis voor wat later op een persconferentie door het Russische ministerie van Defensie wordt gepresenteerd. Maar een groot deel van die informatie blijkt al snel vals te zijn: er waren volgens de Onderzoeksraad voor Veiligheid geen ander vliegtuig in de buurt van vlucht MH17.

Intimidatie

Later schakelden de Russische autoriteiten over op een andere theorie: vlucht MH17 werd neergehaald door een Oekraïense Buk. Maar uit de afgeluisterde gesprekken met hoofdverdachte Dubinsky komt dit nergens ter sprake.

De Buk blijft na de ramp nog uren in het gebied en wordt pas ‘s nachts teruggereden naar Rusland. Urenlang hebben Dubinsky en zijn baas, minister van Defensie Girkin, geen idee waar het wapen is.

De gesprekken geven ook een onthullend beeld van hoe separatisten met elkaar omgingen en hoe intimidatie en diefstal tot de dagelijkse praktijk behoorden.