Frankrijk heeft aangekondigd tegen de ondertekening van het handelsakkoord tussen de Europese Unie en het Zuid-Amerikaanse Mercosur-blok te stemmen. President Emmanuel Macron stelde op X dat er in Frankrijk een unanieme politieke afwijzing is, ondanks extra tegemoetkomingen voor boeren. Ook in Ierland is stevige politieke tegenstand. Tegelijkertijd blijft de EU-institutionele route bestaan waarin het handelsdeel van het akkoord, afhankelijk van de juridische vorm, met gekwalificeerde meerderheid in de Raad kan worden goedgekeurd en daarna instemming van het Europees Parlement vereist. Franse boeren protesteerden intussen met blokkades rond Parijs en bij de Arc de Triomphe uit vrees voor oneerlijke concurrentie vanuit Brazilië, Argentinië, Paraguay en Uruguay.
Kern van het nieuws
- Frankrijk verzet zich tegen ondertekening van het EU Mercosur-akkoord, met nadruk op landbouw- en duurzaamheidszorgen.
- In Ierland is eveneens politieke weerstand gemeld; de Ierse veehouderij is gevoelig voor extra import van rundvlees.
- Boeren in Frankrijk voerden grootschalige acties met wegblokkades richting Parijs en bij monumenten.
- De EU kan het handelsdeel in principe via gekwalificeerde meerderheid in de Raad en met instemming van het Europees Parlement aannemen, afhankelijk van de uiteindelijke juridische opzet.
Wat is het EU Mercosur-akkoord
De EU en Mercosur bereikten in 2019 een politieke doorbraak over een breed associatieakkoord, waarvan het handelsdeel tarieven en niet-tarifaire belemmeringen afbouwt. Het pakket is sindsdien juridisch afgewerkt en aangevuld met verduidelijkingen rond duurzaamheid en handhaving. De kern is markttoegang in twee richtingen: de EU krijgt betere toegang voor industrie- en dienstensectoren in Mercosur-landen, terwijl Mercosur betere toegang krijgt tot de Europese markt voor onder meer landbouwproducten onder quota en met overgangsperioden.
Waarom Frankrijk en Ierland dwarsliggen
- Boerenconcurrentie: Franse en Ierse veehouderij vrezen prijsdruk door extra import van rund- en pluimveevlees uit landen met lagere productiekosten.
- Gelijk speelveld: zorgen over naleving en controle van EU-standaarden op het gebied van voedselveiligheid, dierwelzijn en gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.
- Duurzaamheid: Frankrijk koppelt steun al langer aan harde garanties rond ontbossing en naleving van het Klimaatakkoord van Parijs. De eerdere Braziliaanse ontbossing in het Amazonegebied heeft in EU-lidstaten de steun voor het akkoord verminderd.
Hoe de besluitvorming in de EU werkt
Belangrijk is de juridische vorm. Sinds het oordeel van het Hof van Justitie over de Singapore-overeenkomst kan de EU een handelsakkoord opsplitsen:
- EU-only handelsdeel: kan worden goedgekeurd door de Raad met gekwalificeerde meerderheid (minstens 55% van de lidstaten die 65% van de EU-bevolking vertegenwoordigen) en vereist vervolgens de instemming van het Europees Parlement.
- Gemengd akkoord: naast EU-instellingen moeten dan ook nationale (en soms regionale) parlementen ratificeren, wat de drempel aanzienlijk verhoogt.
De Europese Commissie onderhandelt namens de EU; de Raad beslist over ondertekening en eventuele voorlopige toepassing, en het Europees Parlement moet instemmen voordat het in werking kan treden. Een Frans “nee” blokkeert de weg niet automatisch als het handelsdeel als EU-only wordt behandeld, maar politiek weegt het zwaar.
Rol van Italië en andere lidstaten
Standpunten onder lidstaten zijn de afgelopen jaren verschoven. Sommige landen benadrukken exportkansen voor industrie en diensten, andere leggen de nadruk op landbouw en duurzaamheid. De uitkomst hangt af van coalitievorming richting een gekwalificeerde meerderheid in de Raad en de latere stemming in het Europees Parlement.
Economische effecten voor de EU-markt
Effecten voor boeren en voedselketen
- Importdruk: extra markttoegang voor Mercosur-landbouw komt doorgaans via tariefquota met fase-in periodes; dat beperkt maar elimineert concurrentiedruk niet.
- Prijsvolatiliteit: veehouderij, suiker- en ethanolketens kunnen meer prijsschommelingen zien door extra volumes.
- Retail en verwerkers: voedingsverwerkers en retailers kunnen profiteren van ruimere toelevering, terwijl primaire producenten margedruk ervaren.
Kansrijke sectoren voor Europese export
- Industriegoederen: auto’s, onderdelen, machines en chemie profiteren van afbouw van hoge Mercosur-tarieven en betere regels voor oorsprong en conformiteit.
- Diensten en overheidsopdrachten: betere toegang en transparantere procedures kunnen extra contractkansen opleveren.
- Geografische aanduidingen: bescherming van Europese herkomstaanduidingen ondersteunt premium export in de agrofoodketen.
Duurzaamheid en handhaving
- Paris Agreement-clausule: het akkoord koppelt handel aan implementatie van klimaatverplichtingen; niet-naleving kan politiek en juridisch worden aangegrepen.
- Ontbossingsregels: de EU Deforestation Regulation is aangenomen in 2023 en gaat gefaseerd gelden vanaf eind 2024 voor grote ondernemingen en later voor kmo’s, los van het Mercosur-akkoord. Deze verordening vereist dat ingevoerde producten zoals rundvlees, soja en hout niet afkomstig zijn van ontboste gebieden na de referentiedatum.
- Handhavingsinstrumenten: aanvullende instrumenten en “mirror clauses” worden door verschillende lidstaten bepleit om te waarborgen dat import voldoet aan EU-standaarden, met mogelijkheden voor sancties of tijdelijke maatregelen bij schendingen.
Tijdlijn in vogelvlucht
- 1999: Start van de onderhandelingen tussen EU en Mercosur.
- 2019: Politieke doorbraak over de kern van het handelsdeel.
- 2020-2024: Juridische afronding en extra verduidelijkingen rond duurzaamheid en handhaving; afsluiting blijft politiek gevoelig.
- 2023: EU aanvaardt de ontbossingsverordening die gefaseerd ingaat vanaf eind 2024.
- Recent: Frankrijk kondigt aan tegen ondertekening te stemmen; boerenprotesten in en rond Parijs.
Wat dit betekent voor beleggers en bedrijven
- Scenariodenken: houd rekening met zowel uitstel als gefaseerde inwerkingtreding van het handelsdeel, afhankelijk van de juridische route en politieke steun.
- Ketenimpact: beoordeel blootstelling aan rundvlees, pluimvee, suiker en ethanolimport in Europa en aan export van auto’s, machines, chemie en agrofood naar Mercosur.
- Compliance-kosten: EU-ontbossingsregels en eventuele mirror clauses verhogen due diligence-eisen in toeleveringsketens, ook zonder Mercosur-akkoord.
- Politieke monitoring: let op signalen uit de Europese Raad en het Europees Parlement over de gekozen juridische vorm en de timing van stemming.
